Uçuş rötarı tazminatı: ne kadar, hangi durumda, nasıl alınır

Uçuşun rötar yaptıysa ve varış noktasına üç saat veya daha geç ulaştıysan, çoğu durumda 100 ile 600 avro arasında nakit tazminat hakkın doğar. Bilet ücretinden bağımsızdır: 40 avroya aldığın bilet için de 600 avro tazminat alabilirsin.

Tek gerçek istisna, gecikmenin havayolunun kontrolü dışındaki bir sebepten kaynaklanmasıdır.

Kısa cevap

Bu tutarlar hem Türkiye'nin SHY-YOLCU yönetmeliğinde hem Avrupa Birliği'nin EC 261 tüzüğünde aynıdır. İç hat için 100 avroluk kademe yalnızca SHY-YOLCU'da vardır.

İki istisnayı bilmezsen fazla tutar beklersin:

AB içi uçuşlarda tavan 400 avrodur. Mesafe ne olursa olsun — Kanarya Adaları'ndan Finlandiya'ya uçsan bile — iki AB noktası arasındaki uçuşta 1.500 km üstü her mesafe 400 avroya denk gelir. 600 avro yalnızca AB dışına çıkan uzun uçuşlarda söz konusudur.

3.500 km üstü uçuşta gecikme 3–4 saat arasındaysa tazminat yarıya inebilir. EC 261 madde 7/2, bu dilimde havayolunun 600 avroyu 300'e indirmesine izin veriyor. Dört saati aşarsan tam tutar.

Hangi kural senin uçuşuna uygulanır

İkisi birbirine çok benzer ama kapsamları farklı:

SHY-YOLCU (Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik), Türkiye'deki bir havalimanından kalkan tüm uçuşları ve Türk havayollarıyla Türkiye'ye gelen uçuşları kapsar.

EC 261, AB üyesi bir ülkeden kalkan tüm uçuşları ve AB havayollarıyla AB'ye gelen uçuşları kapsar.

İstanbul–Frankfurt uçuşunda ikisi birden geçerli olabilir. Bu durumda hangisi lehineyse ona dayanabilirsin; çifte tazminat alamazsın.

Türkiye'den ABD'ye giden bir uçuşta EC 261 uygulanmaz, SHY-YOLCU uygulanır. Amerikan havayolları için ABD'nin kendi kuralları geçerlidir ve rötar tazminatı içermez — bu ayrımı bilmeyen çok yolcu boşuna başvuru yapıyor.

"Üç saat" hangi üç saat

En sık yapılan hata bu. Ölçülen şey kalkıştaki gecikme değil, varış noktasına ulaşmandaki gecikme.

Uçağın iki saat geç kalkıp havada zaman kazanması ve varışta yalnızca bir saat gecikmesi hâlinde tazminat hakkın doğmaz. Tersine, kalkış zamanında olup varışta üç saat gecikirsen hakkın doğar.

Aktarmalı biletlerde "varış noktası" son duraktır. İlk bacaktaki kırk dakikalık rötar yüzünden aktarmayı kaçırıp hedefe altı saat geç varırsan, hesaba giren altı saattir.

Varış anı, uçağın tekerleğinin piste değdiği an değil, kapının açıldığı andır. Avrupa Birliği Adalet Divanı 2014'te bunu netleştirdi (C-452/13). Sınırdaki vakalarda bu fark belirleyici olabiliyor.

Olağanüstü hâl: havayolunun tek gerçek savunması

Havayolu, gecikmenin kendi kontrolü dışındaki "olağanüstü hâl"den kaynaklandığını ispatlarsa tazminat ödemez. Bu kavram sanıldığı kadar geniş değil.

Olağanüstü sayılanlar: ağır hava koşulları, hava sahası kapanması, hava trafik kontrolü grevi, siyasi istikrarsızlık, güvenlik riski, yolcunun sağlık acili nedeniyle acil iniş.

Olağanüstü sayılmayanlar: teknik arıza, mürettebat eksikliği, havayolunun kendi personelinin grevi, uçak planlamasındaki aksaklık.

Teknik arıza ayrımı önemli. Adalet Divanı, rutin bakımda çıkabilecek teknik sorunların havayolunun olağan işletme riski sayıldığına hükmetti (C-549/07). Türkiye'de de 10 Aralık 2024'te yürürlüğe giren değişiklikle SHY-YOLCU'ya teknik ve operasyonel nedenli tehirlerin tazminat doğurduğu açıkça yazıldı.

Kuralın da bir sınırı var: Adalet Divanı aynı kararda gizli üretim hatası ve sabotaj gibi, havayolunun olağan bakım süreciyle yakalanamayacak durumları istisna tuttu. Ama bunlar dar istisnalar; sıradan bir arıza buraya girmez.

"Teknik sebep" yazan bir ret yazısı aldıysan itiraz etmeye değer.

Nasıl başvurulur

1. Kanıtı topla. Biniş kartı, bilet, rezervasyon kodu. Havalimanındaki gecikme duyurusunun fotoğrafı ve varış saatini gösteren bir kayıt işine yarar.
2. Gerçek varış saatini not et. Kapının açıldığı saat. Uçuş takip uygulamaları bunu geriye dönük gösterir.
3. Doğrudan havayoluna yaz. Uçuş numarası, tarih, rezervasyon kodu, gerçek varış saati ve talep ettiğin tutarı yaz. Hangi düzenlemeye dayandığını belirt (SHY-YOLCU veya EC 261).
4. Cevap gelmezse veya ret gelirse şikâyet et. Türkiye'de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne (SHGM), AB uçuşlarında ilgili ülkenin ulusal denetim kurumuna.
5. Gerekirse dava aç. Tazminat davasının süresi Montreal Sözleşmesi'nin iki yılına tabi değildir; Adalet Divanı C-139/11 kararıyla her ülkenin kendi zamanaşımı süresinin uygulanacağını belirledi. İngiltere'de altı yıl, bazı AB ülkelerinde bir yıla kadar iniyor. Türkiye'de genel zamanaşımı hükümleri geçerli. Montreal'in iki yıllık süresi bagaj talepleri için önemlidir.

Aracı şirketler tazminatın yüzde 25–50'sini komisyon alıyor. Başvuru bir e-posta yazmaktan ibaret; önce kendin dene.

Tazminat dışındaki hakların

Tazminat hakkı doğmasa bile, gecikme belli eşikleri aşınca havayolu sana bakım hizmeti vermek zorundadır. Bunun olağanüstü hâlle ilgisi yoktur; hava muhalefetinde de geçerlidir.

Yemek, içecek ve iletişim hakkının doğduğu eşik mesafeye göre değişir:

Eşik aşıldığında: yemek ve içecek, iki telefon görüşmesi veya e-posta. Gecikme ertesi güne sarkıyorsa otel konaklaması ve havalimanı–otel ulaşımı. Beş saatten uzun gecikmede ise uçuştan vazgeçip bilet bedelinin tamamını geri isteme hakkın doğar.

Havayolu bu hizmetleri sunmazsa makul harcamalarını fatura karşılığı geri alabilirsin.

Sık karıştırılanlar

Tazminat ile bilet iadesi ayrı şeylerdir. Beş saatten uzun gecikmede uçmaktan vazgeçip bilet bedelini geri alabilirsin. Bu durumda tazminatın da ödenip ödenmeyeceği tartışmalıdır: tazminat varış noktasına geç ulaşmaya bağlı olduğu için, hiç uçmayan yolcuda ölçülecek bir gecikme kalmıyor. Her ikisini birden talep edebilirsin ama havayolunun tazminatı reddetmesi ihtimali yüksek.

Ödeme para birimi. Tutarlar avro cinsindendir. Türk lirasıyla ödenecekse SHY-YOLCU, ödemenin yapıldığı günkü Merkez Bankası döviz satış kurunu esas alır.

Sınıf düşürüldüyse ayrı bir hesap var. Business bilet alıp ekonomiye alındıysan, o bacağın bilet bedelinin mesafeye göre %30, %50 veya %75'i iade edilir. Bu hak olağanüstü hâl gerekçesiyle ortadan kalkmaz.

Bagaj gecikmesi farklı bir konudur. O Montreal Sözleşmesi kapsamındadır ve yolcu başına 1.519 SDR üst sınırıyla, gerçek zararın tazmini esasına dayanır.

Kaynaklar

• SHY-YOLCU — Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
• Regulation (EC) No 261/2004, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi
• Avrupa Birliği Adalet Divanı: C-452/13 (varış anının tanımı), C-549/07 (teknik arıza), C-139/11 (zamanaşımı ulusal hukuka tabi)
• Montreal Sözleşmesi sorumluluk limitleri, ICAO — 28 Aralık 2024'te güncellendi

Avrupa Parlamentosu ve Konseyi 15 Haziran 2026'da EC 261 reformunda geçici uzlaşıya vardı. Üç saatlik eşik ve 250–600 avro skalası korundu. Metin henüz yürürlüğe girmedi; girdiğinde bu sayfayı güncelleyeceğim.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir uyuşmazlıkta ilgili kurumun güncel mevzuatını esas alın.